Чалавекападобныя малпы Змест Апісанне | Эвалюцыя | Класіфікацыя | Знаходкі выкапнёвых гаміноідаў | Зноскі | Літаратура | Спасылкі | НавігацыяСістэматыкана ВіківідахВыявына Вікісховішчы943782314295452984840883Выяўлены найстаражытныя продкі чалавекападобныхНайстаражытная мартышкападобная малпа і найстаражытная чалавекападобная малпа, ці Oldest monkey, oldest apePrimate evolution at the DNA level and a classification of hominoidsThe What, Why and How of Primate TaxonomyMammal Species of the World. 3rd ed. Vol. 1Hominoid systematics. The soft evidence
Жывёлы паводле алфавітаЧалавекападобныя малпы
HylobatidaeHominidaeлац.вузканосых малпаўЧалавекгібонавыягамінідымартышкападобныхпарватрадавузканосых малпаўмартышкападобнымігібонаўгалаўны мозгалігацэнумлнпрапліяпітэкіФаюмапліяпітэкамдрыяпітэкамміяцэнесівапітэкігібонавыяHylobatidaePongidaeарангутаныгарылышымпанзэгамінідыHominidaeчалавекмалекулярнай філагенетыкіпарафіліякладыстыкіпарафілетычныяPongidaeМ. ГудменагамініныHomininaeHominidaeHominoideaК. ГроўвзамруквапітэккамаяпітэкмаротапітэкміяцэнулімнапітэкШаблон:Хто?парапітэкснежны чалавекШаблон:Чалавекападобныя малпы
(function()var node=document.getElementById("mw-dismissablenotice-anonplace");if(node)node.outerHTML="u003Cdiv class="mw-dismissable-notice"u003Eu003Cdiv class="mw-dismissable-notice-close"u003E[u003Ca tabindex="0" role="button"u003Eне паказвацьu003C/au003E]u003C/divu003Eu003Cdiv class="mw-dismissable-notice-body"u003Eu003Cdiv id="localNotice" lang="be" dir="ltr"u003Eu003Ccenteru003Eu003Cspan class="plainlinks"u003EСачыце за Беларускай Вікіпедыяй на u003Ca href="https://www.facebook.com/be.wikipedia" rel="nofollow"u003Eu003Cimg alt="Facebook icon.svg" src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Facebook_icon.svg/14px-Facebook_icon.svg.png" decoding="async" width="14" height="14" srcset="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Facebook_icon.svg/21px-Facebook_icon.svg.png 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Facebook_icon.svg/28px-Facebook_icon.svg.png 2x" data-file-width="256" data-file-height="256" /u003Eu003C/au003E u003Cbu003Eu003Ca rel="nofollow" class="external text" href="https://www.facebook.com/be.wikipedia"u003EFacebooku003C/au003Eu003C/bu003E, u003Ca href="http://twitter.com/#!/be_wikipedia" rel="nofollow"u003Eu003Cimg alt="Twitter.svg" src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/Twitter.svg/14px-Twitter.svg.png" decoding="async" width="14" height="14" srcset="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/Twitter.svg/21px-Twitter.svg.png 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/Twitter.svg/28px-Twitter.svg.png 2x" data-file-width="256" data-file-height="256" /u003Eu003C/au003E u003Cbu003Eu003Ca rel="nofollow" class="external text" href="https://twitter.com/#!/be_wikipedia"u003ETwitteru003C/au003Eu003C/bu003E, u003Ca href="https://www.instagram.com/be.wikipedia/" rel="nofollow"u003Eu003Cimg alt="Instagram.svg" src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Instagram.svg/14px-Instagram.svg.png" decoding="async" width="14" height="14" srcset="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Instagram.svg/21px-Instagram.svg.png 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Instagram.svg/28px-Instagram.svg.png 2x" data-file-width="512" data-file-height="512" /u003Eu003C/au003E u003Cbu003Eu003Ca rel="nofollow" class="external text" href="https://www.instagram.com/be.wikipedia/"u003EInstagramu003C/au003Eu003C/bu003E і u003Ca href="http://vk.com/be.wikipedia" rel="nofollow"u003Eu003Cimg alt="V Kontakte Russian V.png" src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/47/V_Kontakte_Russian_V.png/14px-V_Kontakte_Russian_V.png" decoding="async" width="14" height="14" srcset="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/47/V_Kontakte_Russian_V.png/21px-V_Kontakte_Russian_V.png 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/47/V_Kontakte_Russian_V.png/28px-V_Kontakte_Russian_V.png 2x" data-file-width="415" data-file-height="415" /u003Eu003C/au003E u003Cbu003Eu003Ca rel="nofollow" class="external text" href="http://vk.com/be.wikipedia"u003EУ Кантакцеu003C/au003Eu003C/bu003Eu003C/spanu003E! u003Cbr /u003EТаксама ёсць старонка u003Ca rel="nofollow" class="external text" href="https://www.facebook.com/groups/1645396869043051/"u003EWikimedia Community User Group Belarusu003C/au003E на u003Ca href="/wiki/Wikimedia_Community_User_Group_Belarus" title="Wikimedia Community User Group Belarus"u003Eu003Cimg alt="Facebook icon.svg" src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Facebook_icon.svg/14px-Facebook_icon.svg.png" decoding="async" width="14" height="14" srcset="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Facebook_icon.svg/21px-Facebook_icon.svg.png 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Facebook_icon.svg/28px-Facebook_icon.svg.png 2x" data-file-width="256" data-file-height="256" /u003Eu003C/au003E u003Cbu003Eu003Ca rel="nofollow" class="external text" href="https://www.facebook.com/groups/1645396869043051/"u003EFacebooku003C/au003Eu003C/bu003Eu003C/centeru003Enu003C/divu003Eu003C/divu003Eu003C/divu003E";());
Чалавекападобныя малпы
Jump to navigation
Jump to search
| Чалавекападобныя малпы | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Навуковая класіфікацыя | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
прамежныя рангі
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Міжнародная навуковая назва | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Hominoidea Gray, 1825 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Сямействы і роды | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Сямейства гібонавыя (Hylobatidae)
Сямейства гамініды (Hominidae)
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Чалавекападо́бныя ма́лпы, гаміно́іды, ці антрапамарфі́ды (лац.: Hominoidea ці Anthropomorphidae) — надсямейства вузканосых малпаў (Catarrhini), будова цела якіх падобная да чалавечай. Чалавек таксама ўваходзіць у гэты таксон; таму ў беларускамоўнай літаратуры тэрмін «чалавекападобныя малпы» выкарыстоўваюць тады, калі гаворка не тычыцца чалавека непасрэдна, у адваротным выпадку звычайна выкарыстоўваецца тэрмін «гаміноіды». У склад надсямейства ўваходзяць два сямействы: гібонавыя і гамініды.
Надсямейства гаміноідаў уваходзіць — нароўні з надсямействам мартышкападобных (Cercopithecoidea) — у склад парватрада вузканосых малпаў (г. зн. — малпаў Старога Света)[1]. Абодва надсямействы даволі выразна адрозніваюцца па анатамічных прыкметах.
Змест
1 Апісанне
2 Эвалюцыя
3 Класіфікацыя
4 Знаходкі выкапнёвых гаміноідаў
5 Зноскі
6 Літаратура
7 Спасылкі
Апісанне |
Для чалавекападобных малпаў характэрна буйнейшае (у параўнанні з мартышкападобнымі) цела, адсутнасць хваста, зашчочных мяшкоў і сядалішчных мазалёў (у гібонаў яны ёсць, але маленькія). Чалавекападобным малпам уласцівы прынцыпова іншы спосаб перамяшчэння па дрэвах: замест бегу па галінах на ўсіх чатырох канечнасцях яны пераважна перасоўваюцца на руках, пад галінамі. Такі спосаб перамяшчэння называецца брахіяцыяй; прыстасаванне да яго выклікала шэраг анатамічных змен: больш гнуткія і доўгія рукі, рухомы плечавы сустаў, сплошчаную ў пярэдне-заднім кірунку грудную клетку.
Усе чалавекападобныя маюць падобную будову зубоў і буйнейшы, у параўнанні з мартышкападобнымі, галаўны мозг. Акрамя таго, іх мозг і больш складаны, з высокаразвітымі аддзеламі, якія адказваюць за рухі кісці і языка, органы зроку.
Эвалюцыя |
Чалавекападобныя малпы ўпершыню з'явіліся ў Старым Свеце да канца алігацэну — каля 30 млн гадоў назад. Сярод іх продкаў найбольш вядомыя прапліяпітэкі — прымітыўныя гібонападобныя малпы з трапічных лясоў Фаюма (Егіпет), якія далі пачатак пліяпітэкам, гібонам і дрыяпітэкам. У міяцэне адбылося рэзкае павелічэнне колькасці і разнастайнасці відаў чалавекападобных малпаў. У гэту эпоху (каля 20—16 млн гадоў назад) дрыяпітэкі і іншыя гаміноіды пачалі шырока рассяляцца з Афрыкі ў Азію і Еўропу. Сярод азіяцкіх гаміноідаў былі і сівапітэкі — продкі арангутанаў, лінія якіх аддзялілася ад асноўнага ствала гаміноідаў каля 16—13 млн гадоў назад. Паводле звестак малекулярнай біялогіі, аддзяленне шымпанзэ і гарыл ад агульнага з чалавекам ствала адбылося, хутчэй за ўсё, 8—6 млн гадоў назад.
Класіфікацыя |
Шкілет чалавека (1) і гарылы (2)
Гарыла-важак на дрэве
Традыцыйна ў складзе надсямейства вылучаліся тры сямействы чалавекападобных малпаў: гібонавыя (Hylobatidae), пангіды (Pongidae: арангутаны, гарылы і шымпанзэ) і гамініды (Hominidae: чалавек і яго продкі). Аднак ва 2-й палове XX ст. метадамі малекулярнай філагенетыкі была выяўлена парафілія пангід; пад уздзеяннем ідэй кладыстыкі, якая не прызнае парафілетычныя таксоны, традыцыйнае сямейства Pongidae было скасавана, а роды, што ўваходзілі ў яго, уключаны ў сямейства гамінід.
Новая класіфікацыя гаміноідаў атрымала шырокае распаўсюджанне пасля публікацыі артыкула 1990 года М. Гудмена і інш.[2] (уласна кажучы, які аб'яднаў былых пангід і гамінід таксон разглядаўся ў самім гэтым артыкуле як падсямейства гамініны (Homininae), а пад словамі «сямейства Hominidae» разумелася ўсё надсямейства Hominoidea у яго звычайным аб'ёме; але гэта ў хуткім часе было выпраўлена К. Гроўвзам[3]).
У выніку сучасная класіфікацыя гаміноідаў атрымала[4] наступны від (у прыведзеным спісе паказаны толькі рэцэнтныя віды і таксоны надвідавога рангу):
- Сямейства гібонавыя ці малыя чалавекападобныя малпы (Hylobatidae)
- Род Сапраўдныя гібоны (Hylobates)
Беларукі гібон (Hylobates lar), ці лар
Hylobates agilis, ці чарнарукі гібон
Гібон Мюлера (Hylobates muelleri)
Серабрысты гібон (Hylobates moloch)
Чорнашапачны гібон (Hylobates pileatus)
Карлікавы гібон (Hylobates klossii), ці гібон Клоса
- Род Hoolock
- Hoolock hoolock
- Hoolock leuconedys
- Род Nomascus
- Nomascus annamensis
Nomascus concolor, ці аднакаляровы гібон- Nomascus nasutus
- Nomascus leucogenys
- Nomascus siki
- Nomascus gabriellae
- Nomascus hainanus
- Род Сіямангі (Symphalangus)
Сіяманг (Symphalangus syndactylus)
- Род Сапраўдныя гібоны (Hylobates)
- Сямейства Гамініды (Hominidae)
- Падсямейства Пангіны (Ponginae)
- Род Арангутаны (Pongo)
Барнейскі арангутан (Pongo pygmaeus)
Суматранскі арангутан (Pongo abelii)
- Род Арангутаны (Pongo)
- Падсямейства Гамініны (Homininae)
- Род Гарылы (Gorilla)
Заходняя гарыла (Gorilla gorilla)
Усходняя гарыла (Gorilla beringei)
- Род Шымпанзэ (Pan)
Звычайны шымпанзэ (Pan troglodytes)
Карлікавы шымпанзэ (Pan paniscus), ці банабо
- Род Людзі (Homo)
Чалавек разумны (Homo sapiens sapiens)
- Род Гарылы (Gorilla)
- Падсямейства Пангіны (Ponginae)
Знаходкі выкапнёвых гаміноідаў |
Найстаражытныя вядомыя чалавекападобныя — гэта руквапітэк (25,2 млн гадоў назад)[5], камаяпітэк (25 млн гадоў назад), маротапітэк (20,6 млн гадоў назад; адносіцца да ранняга міяцэну Уганды)[3], лімнапітэк (17—22 млн гадоў назад) з Кеніі і Уганды, угандапітэк[en] (19—21,5 млн гадоў назад), рангвапітэк[en] (19 млн гадоў назад) з Кеніі[6].
Частка навукоўцаўШаблон:Хто? схіляецца да версіі, што продкам гамінід з'яўляецца парапітэк, аднак гэтае меркаванне недастаткова абгрунтавана з прычыны малой колькасці рэштак апошняга[крыніца не пазначана 2807 дзён].
Пад рэліктавым гаміноідам маецца на ўвазе міфічны снежны чалавек.
Зноскі |
↑ Mammal Species of the World, 2005, p. 152
↑ Goodman e. a., 1990
↑ 3,03,1 Groves, 2004, p. 1120
↑ Mammal Species of the World, 2005, p. 178—184
↑ Выяўлены найстаражытныя продкі чалавекападобных
↑ Найстаражытная мартышкападобная малпа і найстаражытная чалавекападобная малпа, ці Oldest monkey, oldest ape
Літаратура |
- Человекообразные обезьяны // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- Goodman M., Tagle D. A., Fitch D. H. , Bailey W., Czelusniak J., Koop B. F., Benson P., Slightom J. L. Primate evolution at the DNA level and a classification of hominoids // Journal of Molecular Evolution, 30 (3), 1990. — P. 260—266.
- Groves C. The What, Why and How of Primate Taxonomy // International Journal of Primatology, 25 (5), 2004. — P. 1105—1126.
Wilson D. E., Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World. 3rd ed. Vol. 1. — Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2005. — 2142 p. — ISBN 0-8018-8221-4..
Спасылкі |
На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чалавекападобныя малпы- Hominoid systematics. The soft evidence
На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чалавекападобныя малпыШаблон:Чалавекападобныя малпы
Катэгорыі:
- Жывёлы паводле алфавіта
- Чалавекападобныя малпы
(RLQ=window.RLQ||[]).push(function()mw.config.set("wgPageParseReport":"limitreport":"cputime":"1.116","walltime":"1.350","ppvisitednodes":"value":49987,"limit":1000000,"ppgeneratednodes":"value":0,"limit":1500000,"postexpandincludesize":"value":146900,"limit":2097152,"templateargumentsize":"value":65254,"limit":2097152,"expansiondepth":"value":39,"limit":40,"expensivefunctioncount":"value":33,"limit":500,"unstrip-depth":"value":0,"limit":20,"unstrip-size":"value":2907,"limit":5000000,"entityaccesscount":"value":8,"limit":400,"timingprofile":["100.00% 1280.399 1 -total"," 87.02% 1114.154 1 Шаблон:Таксон"," 80.96% 1036.565 1 Шаблон:Такса-картка"," 46.60% 596.665 1 Шаблон:TaxRecursion"," 45.93% 588.135 21 Шаблон:TaxSubRecursion"," 45.59% 583.696 21 Шаблон:TaxString"," 42.53% 544.552 117 Шаблон:Recursion"," 29.55% 378.332 20 Шаблон:Wikidata"," 15.69% 200.927 1299 Шаблон:TaxInfo"," 15.02% 192.319 8 Шаблон:If-wikidata"],"scribunto":"limitreport-timeusage":"value":"0.285","limit":"10.000","limitreport-memusage":"value":9274711,"limit":52428800,"limitreport-logs":"Loaded datatype string of P225 from wikidata, consider passing datatype argument to formatProperty call or to Wikidata/confignLoaded datatype string of P225 from wikidata, consider passing datatype argument to formatProperty call or to Wikidata/confignLoaded datatype string of P935 from wikidata, consider passing datatype argument to formatProperty call or to Wikidata/confignLoaded datatype external-id of P815 from wikidata, consider passing datatype argument to formatProperty call or to Wikidata/confignLoaded datatype external-id of P815 from wikidata, consider passing datatype argument to formatProperty call or to Wikidata/confignLoaded datatype external-id of P685 from wikidata, consider passing datatype argument to formatProperty call or to Wikidata/confignLoaded datatype external-id of P685 from wikidata, consider passing datatype argument to formatProperty call or to Wikidata/confignLoaded datatype external-id of P830 from wikidata, consider passing datatype argument to formatProperty call or to Wikidata/confignLoaded datatype external-id of P830 from wikidata, consider passing datatype argument to formatProperty call or to Wikidata/confignLoaded datatype external-id of P962 from wikidata, consider passing datatype argument to formatProperty call or to Wikidata/confignLoaded datatype external-id of P842 from wikidata, consider passing datatype argument to formatProperty call or to Wikidata/confignLoaded datatype external-id of P842 from wikidata, consider passing datatype argument to formatProperty call or to Wikidata/confignLoaded datatype string of P935 from wikidata, consider passing datatype argument to formatProperty call or to Wikidata/confignLoaded datatype external-id of P815 from wikidata, consider passing datatype argument to formatProperty call or to Wikidata/confignLoaded datatype external-id of P685 from wikidata, consider passing datatype argument to formatProperty call or to Wikidata/confignLoaded datatype external-id of P830 from wikidata, consider passing datatype argument to formatProperty call or to Wikidata/confignLoaded datatype string of P225 from wikidata, consider passing datatype argument to formatProperty call or to Wikidata/confignLoaded datatype string of P225 from wikidata, consider passing datatype argument to formatProperty call or to Wikidata/confign","cachereport":"origin":"mw1307","timestamp":"20190731190943","ttl":2592000,"transientcontent":false););"@context":"https://schema.org","@type":"Article","name":"u0427u0430u043bu0430u0432u0435u043au0430u043fu0430u0434u043eu0431u043du044bu044f u043cu0430u043bu043fu044b","url":"https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%A7%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B","sameAs":"http://www.wikidata.org/entity/Q102470","mainEntity":"http://www.wikidata.org/entity/Q102470","author":"@type":"Organization","name":"Contributors to Wikimedia projects","publisher":"@type":"Organization","name":"Wikimedia Foundation, Inc.","logo":"@type":"ImageObject","url":"https://www.wikimedia.org/static/images/wmf-hor-googpub.png","datePublished":"2016-10-08T14:08:37Z","dateModified":"2016-10-08T14:20:51Z","image":"https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/66/Weisshandgibbon_tierpark_berlin.jpg"(RLQ=window.RLQ||[]).push(function()mw.config.set("wgBackendResponseTime":112,"wgHostname":"mw1323"););
